Article

Supermoon: ตัวแทนแห่งจันทราจะพาไปลอยกระทงเอง!


โดย เมื่อ

เดือนพฤศจิกายน นอกจากจะเป็นเดือนของการย่างเข้าหน้าหนาวและการรอคอยปิดเทอมแล้ว ยังมีวันลอยกระทงให้คนตั้งตารอ ซึ่งหลายคนอาจตั้งตารอนางนพมาศสวยๆ หรือของอร่อยๆ ในงานวัด แต่สำหรับปีนี้ พวกเราชาว CHU! อยากชวนทุกคนมาแหงนหน้าตั้งตารอสิ่งสำคัญที่อาจเคยมองข้าม นั่นก็คือ… ดวงจันทร์!

_DSC0153

จันทร์เต็มวง กระทงเต็มบ่อ

เค้าว่ากันว่าวันลอยกระทงคือ ‘วันเพ็ญเดือนสิบสอง’ แต่กลายเป็นว่าเราจัดงานวันลอยกระทงกันในเดือนพฤศจิกายน ซึ่งเป็นเดือนที่ 11 ของปี สาเหตุก็เพราะการนับเดือนของวันลอยกระทงนั้น เป็นการนับเดือนตามปฏิทินจันทรคติ ซึ่งต่างจากการนับแบบปฏิทินเกรกอเรียน (Gregorian calendar) ที่ใช้กันทั่วโลก

ปฏิทินจันทรคติ

ปฏิทินจันทรคตินับวันตามดิถีของดวงจันทร์โดยเริ่มเดือนแรกจากวันขึ้น 1 ค่ำของเดือนแรก ซึ่งตรงกับเดือนธันวาคม จนถึงขึ้น 15 ค่ำ ก่อนจะเริ่มนับแรม 1 ค่ำถึงแรม 14 ค่ำในเดือนคี่ หรือแรม 15 ค่ำในเดือนคู่ (สาเหตุที่เป็นเช่นนี้เพราะเวลาโคจรของดวงจันทร์รอบโลกนาน 29.5 วัน จึงต้องนับขาดและเกินเพื่อให้หนึ่งปีสิบสองเดือนแบ่งได้ลงตัวพอดี) ทำให้เดือน 12 จะไปตรงกับเดือนพฤศจิกายนหรือบางทีจะตรงกับเดือนตุลาคม ดังนั้นถ้าลองคิดดูแล้วจะพบว่า วันลอยกระทงไม่ใช่แค่วันดวงจันทร์เต็มดวงธรรมดา แต่เป็นวันดวงจันทร์เต็มดวงวันสุดท้ายของปีจันทรคติอีกด้วย

วันลอยกระทง คือวันดวงจันทร์เต็มดวงวันสุดท้ายของปีจันทรคติ!

น้ำนองเต็มตลิ่ง

น้ำขึ้นก็เป็นเอกลักษณ์อย่างหนึ่งของลอยกระทงที่ขาดไม่ได้เช่นกัน ถ้าน้ำลงก็ลอยกระทงไม่ได้สิ! น้ำขึ้นน้ำลงเป็นปรากฏการณ์ที่สัมพันธ์กับดวงจันทร์และดวงอาทิตย์โดยตรง คำอธิบายแบบพื้นฐานก็คือ เนื่องจากว่าน้ำเป็นของเหลวที่ไหลไปมาได้ เวลาดวงจันทร์เข้าใกล้โลก จึงดูดน้ำทะเลเข้ามาหาตัวมันได้ง่าย โดยดึงสองข้างตรงข้ามกันด้วย ใครนึกภาพไม่ออก ลองนึกภาพเวลาเราใช้มือดึงแก้มเพื่อนให้ยืดออกมา มือเราก็เหมือนแรงจากดวงจันทร์ที่ทำให้เกิดน้ำขึ้นน้ำลงนั่นแหละ

น้ำจะขึ้น-ลงตามการขึ้น-ตกของดวงจันทร์ คือขึ้นสูงสุดเมื่อดวงจันทร์อยู่กลางหัวหรือใต้เท้า และลงต่ำสุดเมื่อดวงจันทร์อยู่บริเวณขอบฟ้า นอกจากนั้น ตำแหน่งการเรียงตัวของดวงจันทร์ โลก และดวงอาทิตย์ ก็เป็นปัจจัยที่ทำให้น้ำขึ้นสูงหรือต่ำ โดยวันที่การเรียงตัวช่วยกันดึงให้น้ำขึ้นสูงสุด ก็คือวันที่เราเรียกกันว่า ‘คืนเดือนมืด’ ‘วันเพ็ญ’ อย่างเช่นวันลอยกระทงนี่เอง

KAJ_0467

จันทร์ดวงใหญ่ ไซส์ไม่ธรรมดา

ลอยกระทงของปีนี้ ดูๆ ไป อาจจะไม่ต่างจากปีก่อนๆ แต่ปีนี้วันลอยกระทงมีความพิเศษกว่าครั้งก่อนๆ อยู่อย่างหนึ่ง คือเป็นวันเพ็ญที่เกิดปรากฏการณ์ที่ทางดาราศาสตร์เรียกกันว่า Supermoon อีกด้วย

ปรากฏการณ์ Supermoon เป็นปรากฏการณ์ที่เพิ่งเป็นที่สนใจได้ไม่นานนัก โดยชื่อนี้มีต้นกำเนิดจากทางโหราศาสตร์สากล ไม่ใช่ดาราศาสตร์อย่างที่คนคิด แต่ก็นำมาใช้กันโดยทั่วไป เพราะความเข้าใจง่ายของมัน

นิยามของ Supermoon คือ ดวงจันทร์เต็มดวงที่อยู่ใกล้จุด Perigee อย่างน้อย 90% ขึ้นไป (ถ้าอ่านแล้วยังมึนอยู่ ใจเย็นๆ เรามีคำอธิบายให้ด้านล่าง) ซึ่งในปี 2016 มีคืนจันทร์เพ็ญที่ตรงตามนิยามนี้ถึง 3 คืน คือวันที่ 11 ตุลาคม วันที่ 14 พฤศจิกายน และวันที่ 13 ธันวาคม แต่ครั้งในเดือนพฤศจิกายนนี้ จะมีขนาดที่ใหญ่ที่สุดในปี 2016 รวมถึงเป็นครั้งที่ใหญ่ที่สุดตั้งแต่ปี 1948 และจะไม่มีที่ใหญ่ขนาดนี้จนกว่าจะถึงปี 2034 เลยนะ นับว่าครั้งนี้พิเศษจนพลาดไม่ได้จริงๆ

lunar-apogee-perigee-orbit
รูปแสดงวงโคจรดวงจันทร์อย่างง่าย จาก http://phys.org/news/2011-03-super-full-moon.html

เนื่องจากวงโคจรของดวงจันทร์เป็นวงรี ไม่ใช่วงกลม จึงทำให้มีตำแหน่งที่ดวงจันทร์เข้าใกล้โลกที่สุด เรียกว่า Perigee และตำแหน่งที่อยู่ห่างโลกที่สุด เรียกว่า Apogee

ถ้าดวงจันทร์มาถึงตำแหน่งจันทร์เต็มดวงพร้อมๆ กับที่มาถึงตำแหน่ง Perigee หรืออยู่ใกล้เคียงกับตำแหน่งนั้นพอดี ก็จะเกิดปรากฏการณ์ Supermoon ให้เราได้เห็น ในทางตรงกันข้าม ถ้าดวงจันทร์มาเต็มดวงในตอนที่ซ้อนทับกับตำแหน่ง Apogee หรือใกล้เคียง ก็จะเกิดปรากฏการณ์ Micromoon แทน

supermicromoon_paduraru
รูปเปรียบเทียบขนาด Supermoon กับ Micromoon โดย Catalin Paduraru จาก http://apod.nasa.gov/apod/ap121129.html

 

ผลจากตำแหน่งของวงโคจรดวงจันทร์ส่งผลให้ขนาดของดวงจันทร์มีขนาดใหญ่ขึ้นเมื่อเทียบกับดวงจันทร์ปกติ แต่การ ‘ใหญ่ขึ้น’ นี้สังเกตด้วยตาจะเห็นได้ไม่ชัดนัก แต่ถ้าใช้กล้องถ่ายรูปถ่ายเปรียบเทียบ ก็จะเห็นความแตกต่างได้อย่างชัดเจน นอกจากนี้ การที่ดวงจันทร์เข้าใกล้โลกมากขึ้น ก็แปลว่าแสงที่สะท้อนออกมาจะสว่างขึ้นอีกด้วย จากการคาดการณ์ของนักดาราศาสตร์เกี่ยวกับ Supermoon ครั้งนี้ พบว่าเราจะเห็นดวงจันทร์ใหญ่กว่าปกติได้ถึง 14% และสว่างกว่าปกติถึง 30%

นอกจากนี้ เนื่องจากตำแหน่งดวงจันทร์ที่ใกล้โลกขึ้น เหมือนวันที่อยากดึงแก้มเพื่อนเป็นพิเศษ ก็จะส่งผลให้น้ำขึ้น-ลงมากกว่าปกติอีกด้วย โดยเราเรียกน้ำขึ้นน้ำลงแบบนี้ว่า Perigean Spring Tide ซึ่งระดับน้ำอาจต่างจากปกติไม่กี่นิ้ว แต่ในพื้นที่ต่ำมากก็อาจจะเกิดน้ำท่วมได้เล็กน้อย สำหรับบ้านเราแล้วไม่น่าเป็นห่วง นอนชื่นชมดวงจันทร์ฟินๆ กันได้เลย

Supermoon ครั้งนี้ เราจะเห็นดวงจันทร์ใหญ่กว่าปกติได้ถึง 14% และสว่างกว่าปกติถึง 30%

ชวนจุฬาฯ มาชมจันทร์

_DSC0085

ประวัติงานลอยกระทงในจุฬาฯ ไม่ได้มีหลักฐานชัดเจนว่าเริ่มเมื่อไรและมีมานานแค่ไหน แต่มีบันทึกการประกวดนางนพมาศและมีการลอยกระทงในพ.ศ. 2495 ในตอนนั้นการประกวดนางนพมาศมีจุดประสงค์เพิ่มเติมคือเพื่อคัดคนทำตำแหน่งต่างๆ เช่น เชียร์ลีดเดอร์ ในงานฟุตบอลประเพณี จุฬาฯ-ธรรมศาสตร์ของปีนั้น งานลอยกระทงเลยน่าจะเป็นหนึ่งในกิจกรรมที่อยู่คู่กับจุฬาฯ มานาน จนขนาดที่เกิดความเชื่อว่า ‘ชายหญิงคู่ไหนที่ยังไม่ได้คบกันแล้วไปลอยกระทงด้วยกันจะได้เป็นคู่กัน แต่ถ้าเป็นคู่กัน แล้วไปลอยกระทงด้วยกันจะเลิกจากกัน’ ซึ่งผู้เขียนเองก็ไม่รู้ว่าจริงแท้แค่ไหน เพราะไม่เคยควงสาวไปลอยสักที (ฮา)

แต่หลังจากกำหนดการเปิดปิดภาคเรียนเปลี่ยนแปลงไป ก็ทำให้ช่วงงานลอยกระทงเข้าใกล้กับการสอบปลายภาคแรกของปีการศึกษา และก็กลับกลายเป็นงานที่เอาไว้พักหายใจคลายเครียดก่อนที่จะไปลุยกับ #finalcrisis ต่อแทน งานลอยกระทงเลยอาจจะไม่ยิ่งใหญ่เหมือนแต่ก่อนแล้ว

KAJ_0318

ส่วนในปีนี้ แม้ว่าสถานการณ์บ้านเมืองจะอยู่ในบรรยากาศไว้ทุกข์ ทำให้จุฬาฯ ตัดสินใจไม่จัดงานลอยกระทง เราก็ทดแทนการออกไปเที่ยวงานได้ด้วยการไปหามุมนั่งดูดวงจันทร์สวยๆ ด้วยกันได้ อาจเป็นการเฉลิมฉลองที่เงียบๆ ไปสักนิด แต่ก็ทั้งเหมาะกับสถานการณ์ ประหยัดเงินและทรัพยากรค่ากระทง แถมยังเป็นโอกาสดีที่จะบอกความในใจด้วยนะ โรแมนติกจะตาย

 

ขอขอบคุณภาพถ่ายบางส่วนจาก ฝ่ายถ่ายภาพ องค์การบริหารสโมสรนิสิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

รายการอ้างอิง

Mathewson, Samantha. “Supermoon November 2016: When, Where & How to See It.”. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://www.space.com/34515-supermoon-guide.html 2016.

McClure, Bruce. “When to watch the closest supermoon.”. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://earthsky.org/?p=190918 2016.

What is a perigean spring tide?.”. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://oceanservice.noaa.gov/facts/perigean-spring-tide.html 2016.

“สระน้ำหน้าเสาธง.”. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://www.memocent.chula.ac.th/article/สระน้ำหน้าเสาธง/  2009.

“งานลอยกระทง.”. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://www.memocent.chula.ac.th/article/ article/งานลอยกระทง/%202009. 2009.

เขียนเมื่อ โดย...

More to Read...

ฟรัง นรีกุล ในบทบาทชีวิตที่หลากหลาย จั๊กจี้: ถามตอบปัญหาของปฏิกิริยาสุดพิศวง หมิว ธนียา : แอดมินเพจHIWSUS สู่การเป็น Social Media Planner TEDxChula พลิกความเชื่อ “ใครว่ารักแท้ผ่านแอพพลิเคชั่นไม่มีอยู่จริง” ฮัดชิ่ว!: ตากฝนแล้วเป็นหวัด… จริงหรือ?

Comments

ปิดโหมดสีเทา