Article

อยากจำกลับลืม: คู่มือช่วยจำสำหรับช่วงไฟนอลนี้


โดย เมื่อ

ใกล้สอบทีไร คงไม่พ้นคำบ่นของนิสิตทั้งหลาย อ่านหนังสือไม่ทัน ถึงจะอ่านจบก็ไม่เข้าหัวเลย เทคนิคช่วยจำมากมายก็ช่วยเราไม่ได้ถ้าพลาดสิ่งที่สำคัญไป เราเหล่า CHU! เลยอยากพาไปรู้จักกับระบบการจดจำของสมอง และนำเสนอวิธีเตรียมร่างกายและจิตใจให้พร้อมสำหรับลุยอ่านหนังสือสอบโค้งสุดท้ายกัน

รู้จักกับความจำ

ประเภทความจำ
ประเภทของความจำ: ความจำมีสองประเภทใหญ่คือความจำที่เป็นภาษาและความจำที่ไม่ใช่ภาษา โดยความจำที่เป็นภาษาแบ่งได้เป็นความจำเกี่ยวกับเหตุการณ์และความจำเกี่ยวกับข้อเท็จจริง และความจำที่ไม่ใช่ภาษาแบ่งเป็นกลุ่มย่อยมากมาย เช่น ความจำเชิงทักษะที่ต้องอาศัยการฝึกฝน

 

 

ความจำมีอายุยืนแค่ไหน?

ความจำแบ่งเป็นความจำระยะสั้นและความจำระยะยาว ความจำระยะสั้นถูกจัดเก็บที่สมองส่วนหน้า จะเป็นความจำพื้นฐานในการคิดหรือทำสิ่งอื่นๆ ต่อไป เช่น การจำเบอร์โทรศัพท์เพื่อเมมไว้ แล้วลืมเบอร์นั้นไปทันที ความจำประเภทนี้เปรียบได้กับข้อมูลในแรมของคอมพิวเตอร์ เพราะเป็นข้อมูลชั่วคราวที่คอมพิวเตอร์สร้างไว้เพื่อทำงานหนึ่งๆ มีขนาดจำกัดและหายไปเมื่อทำงานเสร็จ  ความจำระยะสั้นมีอายุหลายวินาทีจนถึงหลายนาที

ส่วนความจำระยะยาวเป็นแหล่งข้อมูลที่ใหญ่มากเกินประมาณ ถูกเก็บโดยสมองหลายส่วน ความจำประเภทนี้เปรียบได้กับข้อมูลในฮาร์ดดิสก์ของคอมพิวเตอร์ เพราะเป็นข้อมูลที่อยู่ได้นานตลอดอายุของอุปกรณ์และพร้อมให้เราเรียกใช้เมื่อต้องการ ความจำประเภทนี้จะเสื่อมตามกาลเวลา แต่ก็อาจจะมีบางความจำที่อยู่กับคุณได้ทั้งชีวิต

ตามงานวิจัยทางจิตวิทยา การท่องบางอย่างซ้ำๆ 17 ครั้ง จะเปลี่ยนความจำระยะสั้นเป็นความจำระยะยาวได้ ซึ่งการตัดสินว่าความจำนั้นสั้นหรือยาว ก็ทำได้เมื่อคุณตื่นมาในเช้าวันใหม่ ถ้ายังจำได้อยู่ ก็เป็นความจำระยะยาวแล้ว

ถ้าตื่นมาในเช้าวันใหม่แล้วยังจำได้อยู่ ก็เป็นความจำระยะยาวแล้ว

แล้วสมองเราเมมเต็มได้มั้ย?

หนึ่งแสนล้านเซลล์ประสาทและหนึ่งพันล้านล้านการเชื่อมต่อ (synapse) คือตัวเลขคร่าวๆ ของหน่วยปฏิบัติงานในสมอง แถมการเชื่อมต่อระหว่างเซลล์ประสาทยังถูกทำลายและสร้างใหม่ได้ด้วย สมองจึงเป็นอวัยวะที่ซ่อนปริศนาไว้มากมาย

สมองมนุษย์จำอะไรได้เยอะแค่ไหน เป็นคำถามที่ยังไม่มีคำตอบเป็นตัวเลขชัดเจน แม้จะประมาณจำนวนเซลล์ประสาทและการเชื่อมต่อทั้งหมดได้ แต่ก็ยังไม่รู้วิธีเข้ารหัสของสมอง หากสมมติว่าสมองมีการเข้ารหัสเหมือนคอมพิวเตอร์ สมองจะจุได้ประมาณ 1019 bytes ให้นึกภาพง่ายๆ หากนำตัวอักษรที่สมองจำได้ทั้งหมดมาเรียงต่อกัน ถ้าตัวอักษรหนึ่งตัวกว้าง 0.2 mm จะได้ระยะทางไปกลับจากโลกถึงดวงจันทร์สิบล้านรอบสบายๆ

หากนำตัวอักษรที่สมองจำได้ทั้งหมดมาเรียงต่อกัน จะได้ระยะทางไปกลับจากโลกถึงดวงจันทร์สิบล้านรอบสบายๆ

เสียดายจังที่ลืม เราจะลืมไปทำไม?

ที่จริงแล้วการลืมน่าจะเป็นของขวัญอันล้ำค่าจากธรรมชาติด้วยซ้ำ การลืมช่วยลบสิ่งเลวร้ายที่มนุษย์ไม่ต้องการจำ เพื่อให้พร้อมรับสิ่งใหม่เข้ามาเก็บในสมอง ซึ่งยังเป็นที่ถกเถียงกันว่า ‘การลืมคือการทำความจำหายไปอย่างสมบูรณ์’ หรือจริงๆ แล้วเราไม่เคยลืม แต่แค่เรียกใช้ความจำนั้นยากขึ้นเรื่อยๆ เท่านั้น หรือเป็นอย่างอื่นเลยอย่างสิ้นเชิง

ส่วนในกรณี ‘อยากลืมกลับจำ’ นั้น อาจเป็นเพราะว่าการพยายามลืมยิ่งทำให้เราเรียกใช้ข้อมูลนั้นบ่อยคล้ายการท่องจำ และเปิดโอกาสให้ข้อมูลเหล่านั้นผันตัวเข้าไปอยู่ในแหล่งเก็บความจำระยะยาวในที่สุด วิธีลืมที่ดีที่สุดจึงน่าจะเป็นการตัดขาดความคิดทุกอย่างเกี่ยวกับสิ่งเหล่านั้นอย่างสิ้นเชิงมากกว่า

แบ่งเวลาให้ลงตัว

ประกอบเว็บ
นาฬิกาชีวภาพ: ภาพแสดงความเหมาะสมของรูปแบบกิจกรรมที่เหมาะสมกับสภาพร่างกายและจิตใจในเวลาต่างๆ ของวัน โดยอ้างอิงจาก Wall street journal

 

 

การอ่านหนังสือโต้รุ่งคุ้มค่าแค่ไหน?

งานวิจัยพบว่าผู้ร่วมทดลองที่ท่องศัพท์ตอนก่อนนอน จะจดจำได้มากกว่าท่องตอนเช้า อาจเป็นเพราะว่าการนอนหลับเป็นช่วงที่สมองจะจัดเรียงข้อมูลให้เข้าที่ (memory defragmentation) และทำความจำในวันนั้นให้มั่นคงขึ้น (memory consolidation) ในทางกลับกัน การไม่ยอมหลับจะไปแทรกแซงระบบการจดจำ และทำให้สิ่งที่พยายามจำมาทั้งคืนถูกลืมเลือนไป

การอ่านหนังสือดึกมากถึงโต้รุ่งย่อมทำได้ แต่ต้องไม่ลืมนอนให้เพียงพอด้วย มิเช่นนั้นคุณอาจจะตื่นมาพบกับความสยองขวัญในรูปแบบของสมองอันว่างเปล่าก็เป็นได้

การอ่านหนังสือดึกมากถึงโต้รุ่งย่อมทำได้ แต่ต้องไม่ลืมนอนให้เพียงพอด้วย

เรียนต่อเนื่องกันหลายชั่วโมงเลยดีหรือเปล่า?

งานวิจัยพบว่าเมื่อต้องทำงานสิ่งหนึ่งนานๆ ความคิดคนจะล่องลอย เช่นเวลาเราได้ยินเสียงอาจารย์พูดหน้าห้องยาวๆ สักพักเราจะชินกับเสียงนั้น จนมันกลายเป็นเสียงพื้นหลังที่ไม่น่าสนใจ ทำให้เราเพิกเฉยต่อสิ่งที่อาจารย์พูดแล้วหลบไปคิดเรื่องอื่นชั่วขณะ จนเมื่อถึงตอนที่ดึงสมาธิกลับมาได้ ก็อาจจะตามเนื้อหาไม่ทันเสียแล้ว

การพักสั้นๆ จะช่วยให้คุณกลับมาสนใจในสิ่งที่เรียนและเรียนอย่างมีประสิทธิภาพขึ้น ดังที่เรียกว่า Zeigarnik effect ซึ่งก็มีงานวิจัยหลายงานที่สนับสนุนทฤษฎีนี้ เช่น การให้นักเรียนแบ่งการเรียนเป็นบทย่อยๆ แล้วคั่นเวลาโดยการทำกิจกรรมอื่นนอกเหนือกว่าเรื่องที่เรียน จะจำเนื้อหาได้ดีกว่านักเรียนที่เรียนเต็มที่ต่อเนื่องกัน

การเรียนอย่างเดียวตลอดทั้งวันไม่ผิดอะไร แค่ให้แน่ใจว่าคุณได้หยุดพักขณะเรียนบ้าง

‘ยาวไปไม่อ่าน’ ก็ใช้ได้กับการเรียนเหมือนกัน

เคล็ดลับในการจำ

ผูกพัน

การเชื่อมโยง

บางคนได้กลิ่นนี้แล้วนึกถึงบ้านเกิด บางคนได้ยินเพลงนั้นแล้วคิดถึงแฟนเก่า ที่เป็นเช่นนั้นเพราะมนุษย์สามารถเชื่อมโยงข้อมูลที่สัมพันธ์กันต่อไปได้เรื่อยๆ การพยายามจับมาสัมพันธ์กันจึงน่าจะเป็นตัวช่วยสำหรับการท่องหนังสือที่ดีข้อหนึ่ง

อารมณ์

คนจะจำเหตุการณ์ได้ดีเมื่อมีอารมณ์มาเกี่ยวข้อง ซึ่งเชื่อกันว่าเป็นคุณสมบัติที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการเรียนรู้ เพราะเมื่อเอาอารมณ์เสียใจผูกกับความผิดพลาด พอตอนที่ย้อนกลับไปนึกถึง จะเสียใจและไม่อยากทำพลาดอีก ยิ่งเหตุการณ์ใดผูกกับอารมณ์อันหนักหน่วง ก็ยิ่งยากที่จะลืมรายละเอียดของเหตุการณ์นั้น

หลักการเดียวกับการท่องจำโดยการแต่งเรื่อง เช่น เมื่อเราอยากจำว่า C nerve fiber นำความเจ็บ ให้นึกถึงเวลาเราทำข้อสอบแล้วได้เกรด C เพราะเวลาทำข้อสอบแล้วได้เกรด C เราเจ็บ เป็นต้น

หมากฝรั่ง

หมากฝรั่ง

การทดลองพบว่าคนเคี้ยวหมากฝรั่งจะมีความจำทั้งระยะสั้นและยาวดีกว่า แต่ตอนนี้ก็ยังไม่พบหลักฐานที่ชัดเจนเกี่ยวกับทฤษฎีนี้ มีก็แต่ผู้เชี่ยวชาญที่ให้ความเห็นว่าการเคี้ยวมีส่วนทำให้สมองตื่นตัวมากขึ้น หรือกระตุ้นสมองส่วน hippocampus ซึ่งทำหน้าที่เกี่ยวกับความจำโดยตรง ดังนั้นอาจไม่ต้องเป็นหมากฝรั่งก็ได้ แต่การกินอะไรในห้องเรียนก็อาจจะช่วยให้จำได้ดีขึ้นนะ

เพลงประกอบการจำ

เสียงเพลงอาจดึงคุณออกจากสมาธิที่มั่นคงได้ แต่เสียงเพลงก็ผลักดันให้คุณสนิทกับความจำขึ้นได้ด้วยเช่นกัน

มีงานวิจัยหลายชิ้นที่ให้ความเห็นว่าเพลงน่าจะเป็นฝ่ายดี เพราะทั้งสร้างบรรยากาศอันส่งผลต่ออารมณ์ และเพิ่มประสิทธิภาพในการอ่านหนังสือ เช่น เพลงคลาสสิกช่วยส่งเสริมการเรียนรู้ เพลงโปรดทำให้คนฟังทำงานมีประสิทธิภาพมากขึ้น เป็นต้น

หลายประเด็นในบทความนี้เป็นเพียงความเห็นจากผู้เชี่ยวชาญเท่านั้น การทำงานของสมองเป็นเรื่องซับซ้อนที่วงการวิทยาศาสตร์ยังศึกษาได้ไม่กระจ่าง สมมติฐานเหล่านี้ยังต้องการเหตุผลและงานวิจัยเพิ่มเติมเพื่อรับรองความถูกต้อง ดังนั้น จะรู้ว่าเวิร์กกับเราหรือไม่ คงต้องลองเอาไปปรับใช้ในแบบของตัวเองดูถึงจะรู้

 

ภาพประกอบโดย นางสาวนุชชา ประพิณ

ขอขอบคุณข้อมูลโดย รองศาสตราจารย์ ดร.ศักนัน พงศ์พันธุ์ผู้ภักดี

แหล่งอ้างอิง

  1. Landauer T. How much do people remember? Some estimates of the quantity of learned Information in long-term memory. Cognitive Science. 2015;10(4):477–493
  2. Shellenbarger S. The peak time for everything [internet]. 2012 [cited 2016 Oct 30]. Available from: http://www.wsj.com/articles/SB10000872396390444180004578018294057070544.
  3. Reeve J., Cole S., Olson B. The Zeigarnik effect and intrinsic motivation: Are they the same?. Motivation and Emotion. 1986:10(3);233–245.
  4. Canpen V. The Proust Effect: The Senses as Doorways to Lost Memories; 2014.
  5. Phelps E. Human emotion and memory: interactions of the amygdala and hippocampal complex. Current Opinion in Neurobiology. 2004;14(2):198–202
  6. Young E. Chewing gum improves memory [internet]. 2012 [2016 Oct 30]. Avialable from: https://www.newscientist.com/article/dn2039-chewing-gum-improves-memory/.
  7. Jäncke L. Music, memory and emotion. Journal of Biology. 2008;7:21.

 

เขียนเมื่อ โดย...

More to Read...

เปิดมุมมองชีวิต “นน” นิสิตออทิสติกในรั้วมหาวิทยาลัย 40 ปี 6 ตุลาฯ: เมื่อปากกาเขียนบนเก้าอี้ หมิว ธนียา : แอดมินเพจHIWSUS สู่การเป็น Social Media Planner TEDxChula พลิกความเชื่อ “ใครว่ารักแท้ผ่านแอพพลิเคชั่นไม่มีอยู่จริง” อยากจำกลับลืม: คู่มือช่วยจำสำหรับช่วงไฟนอลนี้

Comments

ปิดโหมดสีเทา