Article

รัตนโกสินทร์สากลวิทยาลัย: ชื่อที่เราเกือบได้เรียกกันแทน ‘จุฬาฯ’


โดย เมื่อ

ชื่อ ‘รัตนโกสินทร์สากลวิทยาลัย’ อาจจะฟังดูไม่คุ้นหูคนในปัจจุบัน จนคงยากจะจินตนาการว่านี่คือชื่อที่เราเกือบได้ใช้เรียกแทนมหาวิทยาลัยที่เราเรียกกันทุกวันนี้ว่า ‘จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย’ เสียแล้ว

14725308_1441443445870395_1430407474_o

แต่เดิมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เคยเป็นโรงเรียนสำหรับฝึกหัดข้าราชการพลเรือน เพื่อเข้ารับราชการเป็นมหาดเล็กตามกระทรวงต่างๆ ก่อนจะจัดตั้งขึ้นเป็นมหาวิทยาลัย โดยในหนังสือที่ระลึก ๕๐ ปีครบรอบการก่อตั้งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ซึ่งพิมพ์แจกเป็นที่ระลึกโอกาสพิเศษนี้ มีหัวข้อหนึ่งกล่าวถึง ‘การตั้งจุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย’ ไว้ว่า

อันโครงการที่จะจัดตั้งมหาวิทยาลัยขึ้นในประเทศไทยนั้น พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงมีพระราชดำริไว้แล้ว และโปรดเกล้าฯ ให้เจ้าพระยาพระเสด็จสุเรนทราธิบดี (ม.ร.ว.เปีย มาลากุล) เมื่อยังเป็นพระยาวิสุทธิสุริยศักดิ์เป็นผู้ร่างโครงการทูลเกล้าฯ ถวายและเจ้าพระยาพระเสด็จฯ ได้นำขึ้นทูลเกล้าฯ ถวายใน พ.ศ. ๒๔๔๑ ซึ่งขณะนั้นดำริว่าจะใช้นามมหาวิทยาลัยว่า ‘สากลวิทยาลัยรัตนโกสินทร์’ แต่ก็ต้องรอมาเป็นเวลาถึง ๑๙ ปี จึงได้มี ‘จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย’ ขึ้น เป็นมหาวิทยาลัยแห่งแรกของประเทศ

ในหนังสือยังบอกอีกว่า สาเหตุที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงเปลี่ยนชื่อของโรงเรียนข้าราชการพลเรือนให้เป็น จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย โดยไม่เลือกใช้ชื่อ ‘รัตนโกสินทร์สากลวิทยาลัย’ ด้วยทรงมีพระราชดำริในการที่จะขยายโรงเรียนข้าราชการพลเรือนของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวให้เป็นมหาวิทยาลัยหรือสถาบันอันเป็นแหล่งให้การศึกษาและความรู้อันสูงส่งดั่งที่มีในอารยประเทศ เพื่อให้ทัดเทียมอารยประเทศในขณะนั้น

มหาวิทยาลัยตามพระราชดำริของรัชกาลที่ 6
มหาวิทยาลัยตามพระราชดำริของรัชกาลที่ 6

 

ส่วนสาเหตุที่ทรงให้ใช้พระบรมนามาภิไธยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวแทน ก็เพื่อเฉลิมพระเกียรติพระราชบิดาของพระองค์ผู้ทรงมีพระราชดำริจะให้มีมหาวิทยาลัยเกิดขึ้นในสยามประเทศมาก่อนแล้ว อีกประการหนึ่งก็เพื่อรักษา ‘นามอนุสรณ์’ หรือชื่อซึ่งย้ำเตือนให้ระลึกถึงโรงเรียนข้าราชการพลเรือนของล้นเกล้ารัชกาลที่ ๕ อีกด้วย

ทำไมต้อง ‘รัตนโกสินทร์สากลวิทยาลัย’?

ที่มาของชื่อ ‘รัตนโกสินทร์สากลวิทยาลัย’ สันนิษฐานว่ามาจากการนำเอาคำว่า ‘University’ ในภาษาอังกฤษมาใช้โดยแปลเป็นไทยในสมัยนั้นว่า ‘สากลวิทยาลัย’ เพราะยังไม่มีการบัญญัติศัพท์คำว่า ‘มหาวิทยาลัย’ ในขณะนั้น  เจ้าพระยาพระเสด็จสุเรนทราธิบดี (เมื่อครั้งยังเป็นพระยาวิสุทธิสุริยศักดิ์) ผู้เป็นคนร่างโครงการศึกษา พ.ศ. ๒๔๔๒ จึงน่าจะนำแนวคิดของชื่อ ‘สากลวิทยาลัย’ มาเสนอในการตั้งชื่อโรงเรียนข้าราชการพลเรือนเพื่อยกระดับจากความเป็นโรงเรียนมาเป็นสถาบันระดับอุดมศึกษาแทน

ดังนั้น ชื่อกรุงรัตนโกสินทร์จึงได้นำมาเติมหน้าคำว่าสากลวิทยาลัย กลายเป็น ‘รัตนโกสินทร์สากลวิทยาลัย’ หรือเรียกเป็นภาษาอังกฤษว่า ‘University of Siam’ เพื่อให้เป็นสากลวิทยาลัยแห่งสยามประเทศ หรือมหาวิทยาลัยแห่งแรกของประเทศไทยนั่นเอง

แม้ว่าสุดท้ายจะไม่ได้ใช้ชื่อ ‘รัตนโกสินทร์สากลวิทยาลัย’ เป็นชื่อทางการแล้ว แต่เราก็ยังค้นพบข้อมูลเอกสารอันเป็นหลักฐานยืนยันว่ายังคงมีการใช้ชื่อนี้อยู่ ในเอกสารของบริษัทต่างชาติหลายฉบับที่เขียนอธิบายถึงการสร้างจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยในขณะนั้น หรือที่เรียกว่า ‘แบบสร้างโรงเรียน’ เป็นหลักฐานที่ทำให้เราเห็นถึงการใช้คำว่า ‘University of Siam’ เพื่อเรียกจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

หนึ่งในหลักฐานนั้นเป็นเอกสารแบบประเมินราคาการก่อสร้างอาคารในจุฬาฯ ที่นาย อี.ยี. กอลโล (ต่อมาเป็นพระยาศิลปศาสตร์โสภิต) และนายฮีลี ได้เสนอต่อเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี (ขณะนั้นเป็นผู้บัญชาการโรงเรียนข้าราชการพลเรือน) ดังนี้

 

evidence 1

โดยแบบประเมินการก่อสร้างฉบับนี้ลงวันที่ ๓ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๕๗ ซึ่งเป็นระยะเวลาภายหลังจากการเสนอชื่อรัตนโกสินทร์สากลวิทยาลัยถึง ๑๖ ปี แต่ก็ยังใช้ชื่อว่า ‘University of Siam’

ไม่เพียงแต่เอกสารของชาวต่างชาติเท่านั้น แต่ฝ่ายไทยเราเอง นั่นก็คือสภาจัดการโรงเรียนข้าราชการพลเรือน ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ก็ได้จัดให้เรียกประมูลบริษัทที่จะเสนอขอสร้างตึกของโรงเรียนในวันที่ ๒๘ ธันวาคม ปีเดียวกัน พร้อมเสนอเงื่อนไขสัญญาที่ทางโรงเรียนจะตกลงทำกับบริษัทให้ทุกบริษัททราบ ซึ่งได้จั่วหัวเช่นเดียวกับเอกสารที่บริษัทก่อสร้างใช้เช่นเดียวกัน ดังนี้

 

evidence 2

อันที่จริงแล้วหากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยจะใช้ชื่อว่า ‘รัตนโกสินทร์สากลวิทยาลัย’ ก็ไม่ใช่เรื่องแปลก เพราะเป็นแนวคิดของสมัยนั้นที่ต้องการให้สถาบันการศึกษาในไทยใกล้เคียงกับคติการตั้งมหาวิทยาลัยของตะวันตกที่เน้นความเป็นสากล (Universal) และเน้นการให้ความรู้ในสาขาวิชาหลักทางด้านศาสนา การแพทย์ และนิติศาสตร์ อีกทั้งชื่อดังกล่าวซึ่งเสนอโดยพระยาวิสุทธิสุริยศักดิ์ก็เป็นที่พอพระราชหฤทัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวในขณะนั้นอีกด้วย

นับเป็นพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวอย่างสูงยิ่งที่พระองค์ทรงเป็นผู้ริเริ่มความคิดเกี่ยวกับมหาวิทยาลัย มีพระราชประสงค์จะให้ประเทศของเรามีสถาบันการศึกษาที่เป็นสากลทัดเทียมประเทศต่างๆ ในตะวันตกที่เจริญแล้ว ซึ่งการเริ่มต้นตั้งมหาวิทยาลัยก็มาจากการตั้งโรงเรียนศาสนาในวัดต่างๆ เช่น วัดเบญจมบพิตร ที่ต้องการจะเอาอย่างออกซฟอร์ด เคมบริดจ์ (หรือออกซบริดจ์) จนมาถึงความคิดที่จะตั้งรัตนโกสินทร์สากลวิทยาลัยให้เป็นสากลแบบตะวันตกนั่นเอง

14724017_1441449235869816_1122731637_o

ถ่ายภาพโดย พลวัฒน์ มุงเมือง (วิทยาศาสตร์) และวีรวิทย์ สามปรุ (เศรษฐศาสตร์)

เผยแพร่ครั้งแรกในหนังสือที่ระลึกงานงานปิยมหาราชาภิสดุดี
วันที่ 23 ตุลาคม 2559

เขียนเมื่อ โดย...

More to Read...

มองความเชื่อในรั้วสีชมพูผ่านเลนส์ ไพ่ยิปซีในมุมมองของ “กั้ง” นิสิตวิทยาศาสตร์ Re-Entrance: ก้าวหน้า หรือ ถอยหลัง? REG WAR: บทสัมภาษณ์สุด exclusive ของ “สำนักงานการทะเบียน” TALK WITH THE TOP: เรื่องของปราง ที่คุณไม่เคยรู้มาก่อน

Comments

ปิดโหมดสีเทา