Article

ฮัดชิ่ว!: ตากฝนแล้วเป็นหวัด… จริงหรือ?


โดย เมื่อ

ตอนเป็นเด็ก ฝนตกทีไรอดออกไปเล่นนอกบ้านทุกที เพราะผู้ใหญ่จะขังเราไว้ในบ้าน บอกว่าตากฝนแล้วเป็นหวัด แล้วหยาดฝนที่หล่นมาจากฟ้าจะนำพาโรคมาให้เราจริงเหรอ หรือโดนผู้ใหญ่หลอกมาตลอดล่ะนี่ จะอธิบายตำนานบทนี้ได้ยังไง ลองไปดูกัน

2gogogo

แค่ไหนคือไข้หวัด

ไข้หวัดเกิดจากอะไร?

ไข้หวัดเกิดจากการติดเชื้อไวรัสในทางเดินหายใจส่วนบน อาจมีอาการน้ำมูกไหล ไอ เจ็บคอ มีไวรัสมากกว่า 200 ชนิดที่วนเวียนกันมาก่อโรคให้เราได้ทั้งปี แม้อาการของโรคจะไม่รุนแรงแต่มักจะอยู่นานเป็นสัปดาห์และน่ารำคาญอย่าบอกใคร

เป็นหวัดกินยาอะไรดี?

เราสามารถบรรเทาความทรมานจากหวัดด้วยยาลดน้ำมูกหรือยาลดไข้ แต่จะไม่ใช้ยาฆ่าเชื้อ เพราะหวัดสามารถหายเองได้ ขอแค่รอเวลาให้ภูมิคุ้มกันได้ทำงาน เพราะไข้หวัดส่วนมากมีสาเหตุมาจากการติดเชื้อไวรัส 80-85% ส่วนที่เหลือเกี่ยวโยงกับการติดเชื้อแบคทีเรียหรือไม่รู้สาเหตุ คนที่ติดเชื้อไวรัสแล้วกินยาปฏิชีวนะจะไม่เกิดประโยชน์ใดๆ เพราะยาปฏิชีวนะออกฤทธิ์ฆ่าแบคทีเรียเท่านั้น แต่เดิมมีการใช้ยาปฏิชีวนะเพื่อป้องกันการติดเชื้อแทรกซ้อน แต่ตอนนี้ไม่แนะนำให้ใช้ในไข้หวัดทั่วไป เพราะประเด็นการดื้อยาของแบคทีเรีย

ดังนั้น หากเป็นหวัดมานานหรือกำลังจะอยู่กับมันไม่ไหว มาให้หมอช่วยดูแลจะปลอดภัยต่อกายใจที่สุด

คนที่ติดเชื้อไวรัสแล้วกินยาปฏิชีวนะจะไม่เกิดประโยชน์ใดๆ เพราะยาปฏิชีวนะออกฤทธิ์ฆ่าแบคทีเรียเท่านั้น

ทำไมเป็นไข้หวัดแล้วต้องน้ำมูกไหลกับมีไข้?

ไวรัสหลายสายพันธุ์สามารถเข้าไปในเยื่อบุโพรงจมูก เพิ่มจำนวนโดยการเข้าไปในเซลล์และใช้สารที่อยู่ในเซลล์สร้างไวรัสตัวใหม่ และตัวใหม่ก็สามารถสร้างตัวใหม่ได้เรื่อยๆ วนเวียนไป บางส่วนออกมานอกเซลล์เพื่อบุกรุกเซลล์ข้างเคียง ไวรัสไข้หวัดส่วนใหญ่เข้าร่างกายคนแล้วก็ทำแค่นี้ ไม่ได้ต้องการจะทำร้ายร่างกายใครแต่อย่างใด

สิ่งที่ทำให้ไม่สบายคือภูมิคุ้มกันเราเองที่พยายามต่อสู้กับไวรัส เม็ดเลือดขาวเป็นเหมือนตำรวจในกระแสเลือด เมื่อเดินทางมาบริเวณจมูกพบบางอย่างผิดปกติก็จะเริ่มทำงาน ผลจากการทำงานของเม็ดเลือดขาวทำให้รู้สึกไม่สบาย เช่น มีไข้และน้ำมูกไหล

  • น้ำมูกไหล: เมื่อเม็ดเลือดขาวต้องการเรียกกำลังเสริมจึงสร้างสารมาทำให้หลอดเลือดบริเวณนั้นขยายตัวพร้อมให้มีช่องว่างมากขึ้นเพื่อให้เม็ดเลือดขาวออกจากหลอดเลือดไปยังเป้าหมายได้สะดวกขึ้น ผลคือน้ำจากเลือดก็แพร่ออกมานอกหลอดเลือด แล้วไหลออกทางโพรงจมูกเป็นน้ำใสๆ
  • ไข้: เม็ดเลือดขาวหลั่งสารมากมายเมื่อเจอเชื้อโรค โดยผลข้างเคียงของสารบางตัวเมื่อไปถึงสมองคือจะเพิ่ม set-point ของอุณหภูมิร่างกาย ร่างกายจึงตอบสนองโดยทำตัวเองให้ร้อนขึ้นเป็นไข้ ทำให้รู้สึกไม่สบายสำหรับทั้งตัวเราและไวรัส เพราะไวรัสก็ไม่ชอบอากาศร้อนและจะอ่อนแอลง

3crowd

ฝนเป็นอะไรกับไข้หวัด

ฝนทำให้เราเป็นหวัดหรือเปล่า?

เพราะหวัดเกิดจากสิ่งเล็กๆ ที่เรียกว่าไวรัส ตากฝนจนตายก็ยังเป็นหวัดไม่ได้ถ้าไม่เจอไวรัส ส่วนเมฆฝนเกิดจากการควบแน่นของไอน้ำบนอากาศ ซึ่งเชื่อว่ามีแบคทีเรียหรือราเป็นตัวการควบคุมการผลิต มีความเป็นไปได้ที่จะนำพาโรคอื่นๆ มาด้วย แต่ก็ยังไม่มีการยืนยันใดๆ ว่าไวรัสที่ทำให้เป็นหวัดมากับน้ำฝน!

แต่ถึงอย่างนั้น ในเวลาฝนตก ทั้งน้ำทั้งลมต่างก็โหมให้ร่างกายเย็น ซึ่งมีส่วนทำให้เราไม่สบาย เพราะเมื่ออุณหภูมิร่างกายโดยเฉพาะบริเวณโพรงจมูกลดต่ำลง 1-2°C  ไวรัสหวัดบางสายพันธุ์ก็จะเจริญได้ดีขึ้น ในขณะที่ภูมิคุ้มกันทำงานได้แย่ลง ถ้าไวรัสแข็งแกร่งกว่าระดับที่ภูมิคุ้มกันสามารถควบคุมได้ มันจะเจริญได้ในร่างกายเพื่อก่อโรคต่อไป

จึงอาจจะบอกได้ว่า ฝนไม่ได้ทำให้คนเป็นหวัดได้โดยตรง แต่ฝนหรืออะไรก็ตามที่ทำให้อุณหภูมิร่างกายต่ำลงทำให้เรามีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อมากขึ้น

ยังไม่มีการยืนยันใดๆ ว่าไวรัสที่ทำให้เป็นหวัดมากับน้ำฝน!

ฝนตกทีไรหายใจลำบาก แบบนี้คือเป็นหวัดใช่ไหม?

บางคนมีอาการแน่นจมูกในขณะที่ฝนตก อย่าน้อยใจไปว่าหวัดเลือกคุณแล้ว เพราะไวรัสหวัดมีระยะฟักตัว 1-3 วัน หมายความว่าต่อให้ตอนนั้นติดหวัดจริงๆ อาการคัดจมูกนั่นไม่ได้เพราะหวัด อาจเป็นแค่อาการของคนหอบเมื่อสัมผัสกับอากาศเย็น จะตอบได้ว่าเป็นหวัดหรือเปล่าต้องรอดูอาการเป็นวัน

ทำไมหนาวแล้วสั่น จะเป็นอะไรไหม?

การสั่น (Shivering) ไม่ได้เกี่ยวข้องกับการเป็นหวัด การสั่นเป็นภาวะปกติเมื่อสัมผัสความหนาว เป็นการปรับตัวอย่างหนึ่งเพื่อสร้างความร้อนมารักษาอุณหภูมิแกนกลางของร่างกาย

อาบน้ำก็เปียก แล้วทำไมอาบน้ำไม่ทำให้เป็นหวัด?

มีความแตกต่างกันเล็กน้อยสำหรับความเปียกที่เราควบคุมได้กับความเปียกที่เราไม่อยากให้เกิด หลักๆ ก็คือการอาบน้ำไม่ทำให้ร่างกายเย็นมากเท่ากับการตากลมตากฝนในที่แจ้ง โดยเฉพาะถ้าน้ำที่ใช้อาบเป็นน้ำอุ่น การเช็ดตัวให้แห้งก่อนสวมเสื้อผ้าเปิดประตูมาเจอหน้าผู้คนทำให้เหลือหยดน้ำจำนวนเล็กน้อยบนผิวหนัง และเมื่อไม่มีลมแบบที่มาพร้อมกับฝน น้ำบนผิวกายจึงระเหยอย่างช้าๆ ไม่ดึงความร้อนในร่างกายออกไปทีเดียวหมด

ทุกอย่างนี้ทำให้ร่างกายได้เวลาปรับตัว เมื่อร่างกายควบคุมอุณหภูมิได้ ก็ไม่เปิดโอกาสให้เชื้อได้แผลงฤทธิ์

4howto

ทำยังไงให้ไกลหวัด

มีวิธีไหนที่จะลดโอกาสตากฝนแล้วเป็นหวัดได้บ้างมั้ย?

ถ้าร่างกายเย็นลง โอกาสติดเชื้อไวรัสก็มากขึ้น ดังนั้น วิธีการลดความเสี่ยงนั้นลงคือการทำให้ร่างกายควบคุมอุณหภูมิได้ โดยแนะนำให้หลบลม หาผ้ามาเช็ดหยดน้ำที่เปียกตามตัวและเส้นผมก่อนที่มันจะได้โอกาสระเหย เปลี่ยนจากเสื้อผ้าที่เปียกมาเป็นชุดใหม่ที่ใส่แล้วอบอุ่น หรือหาทางเพิ่มความร้อนให้ร่างกาย เช่น เปิดเครื่องทำความร้อน ก่อกองไฟ ไปจนถึงการกินอาหารหรือยาบางตัว ก็จะช่วยขยายหลอดเลือดให้เลือดไปเลี้ยงผิวหนังได้มากขึ้น หรือจะหาใครมาให้ความอบอุ่นก็แล้วแต่สบายใจเลย

วิธีการลดความเสี่ยงลงคือการทำให้ร่างกายควบคุมอุณหภูมิได้

ฝนมีโรคอื่นให้เราได้อีกไหม?

การที่คนหนึ่งจะตากฝน คงไม่ใช่แค่ยืนเงยหน้ารับหยดน้ำที่หล่นร่วงมาจากบนฟ้า แต่ด้วยสภาพอากาศที่แปรปรวน ลมแรงพัดพาอนุภาคน้อยใหญ่จากไหนไม่อาจคาดเดาได้ให้ล่องลอยมา เขาก็จะมีความเสี่ยงในการรับสิ่งที่ไม่เป็นมิตรเข้าร่างกาย จังหวะนี้ไวรัส แบคทีเรีย ราหลายชนิดที่ติดต่อได้ทางอากาศ (airborne transmission) มีโอกาสเข้าถึงคนมากขึ้น โรคที่พบได้บ่อยเช่น สุกใส ไข้หวัดใหญ่ หัด ฝีดาษ ราในปอด วัณโรค หรือถ้ามีน้ำท่วมด้วย จะเป็นโอกาสของเชื้อโรคอีกหลายชนิดที่ติดต่อได้ทางน้ำ (waterborne transmission) ได้แพร่กระจาย เช่น มาลาเรีย วัณโรค ไข้เลือดออก ไวรัสตับอักเสบ ฉี่หนู ปรสิต

ดังนั้น ในสภาวะอากาศที่คาดเดาไม่ได้แบบนี้ ระวังตัวเผื่อเอาไว้ก่อนน่าจะดีกว่านะจ๊ะ

1achooooo

 

 

ขอขอบคุณข้อมูลโดย รองศาสตราจารย์ ดร.ศักนัน พงศ์พันธุ์ผู้ภักดี

ภาพประกอบโดย มัทวัน สิทธิพรพันธ์ (อักษรศาสตร์)

แหล่งอ้างอิง

  1. Mayo Clinic Staff. Overview common cold [Internet]. 2016 [cited 2016 Sep 20].
    Available from: http://www.mayoclinic.org/diseasesconditions/commoncold/home/ovc20199807
  2. facebook.com [Internet]. Rational drug use. [cited 2016 Sep 20].
    Available from: https://www.facebook.com/ 896404783733131
  3. Foxman EF, Storer JA, Fitzgerald ME, Wasik BR, Hou L, Zhao H, et al. Temperaturedependent innate defense against the common cold virus limits viral replication at warm temperature in mouse airway cells. Proceedings of the National Academy of Sciences [Internet]. 2015 [cited 2016 Sep 20]: 827832.
    Available from: http://www.pnas.org/content/112/3/827
  4. Mäkinen T, Juvonen R, Jokelainena J, Harjue TH, Peitsob A, Bloiguf A, et al. Cold temperature and low humidity are associated with increased occurrence of respiratory tract infections. Respiratory Medicine. 2009;103(3):456-462

 

เขียนเมื่อ โดย...

More to Read...

อุทยานจุฬาฯ: ของขวัญวันนี้เพื่อ 100 ปีข้างหน้า เพื่อชีวิตที่ดีกว่า: โครงการ ‘สร้างนิสัยใหม่ใน 7 วัน’ แมวแบทแมน: เซเลบประจำคณะอักษรศาสตร์ ฟรีแลนซ์: จำเป็นอะไรต้องทำงานหนักขนาดนี้? ทำเพื่อใคร: เคาะประตูใจห้องเชียร์ชาวศิลปกรรมฯ

Comments

ปิดโหมดสีเทา